چرخه شیردهی
مبنای تنظیم برنامه‌ها
فاصله یک زایمان تا زایمان بعدی گاو را چرخه شیردهی می‌نامند. در این فاصله، شرایط فیزیولوژیک، سطح تولید، نیازهای غذایی، مصرف غذا، وضعیت بدنی، حساسیت به بیماری‌ها و نیازهای مدیریتی گاو تغییر می‌کند. این تغییرات را می‌توان مبنای تنظیم برنامه‌های اصلی مدیریت گله (گروه‌بندی، تغذیه، مدیریت تولید مثل و تلقیح مصنوعی، خشک کردن گاوها، پیشگیری و کنترل بیماری‌ها و...) قرار داد.
مراحل چرخه شیردهی
در بهترین وضعیت، فاصله زایش‌ها 12 ماه است. اگر گاو تا حدود90 روز پس از زایمان دوباره آبستن شود، با احتساب تقریبا 280 روز آبستنی فاصله زایش‌های آن حدود 12 ماه خواهد بود و بیشترین بازده اقتصادی به دست خواهد آمد. هرچند ممکن است برخی از گاوها فاصله زایشی در همین حدود داشته باشند، حفظ این فاصله در حد 12 ماه در سطح گله معمولا امکان‌پذیر نیست و فاصله‌ای حدود5/13 ماه بیشتر قابل دستیابی است. علت آن است که گاوها در هفته‌های پیرامون زایمان (هفته‌های پایانی آبستنی تا چند هفته پس از زایمان) در شرایط فیزیولوژیک خاصی قرار می‌گیرند که می‌تواند آبستنی مجدد آنان را به تأخیر اندازد. سوء مدیریت و رخداد بیماری‌ها در خلال این هفته‌ها می‌تواند به افزایش فاصله زایش‌ها دامن بزند. چرخه شیردهی به چهار مرحله تقسیم می‌شود:
- مرحله نخست شیردهی
این مرحله، از روز زایمان گاو شروع می‌شود و 10 تا 12 هفته طول می‌کشد. تولید شیر در ابتدای این مرحله کم است، اما به سرعت افزایش می‌یابد و مدتی پیش از پایان مرحله نخست به اوج خود می‌رسد (8 تا 10 هفته پس از زایمان). مصرف غذای گاو نیز در ابتدای این مرحله نسبتا کم است و هرچند روز به روز بیشتر می‌شود، سرعت افزایش آن با سرعت افزایش تولید شیر همگام نیست و همیشه دیرتر به اوج می‌رسد (10 تا 12 هفته پس از زایمان). تا زمانی که مصرف غذا به اوج خود نرسیده باشد گاو در موازنه منفی انرژی (NEB) خواهد بود، یعنی به اندازه‌ای که از راه شیر ماده آلی از دست می‌دهد از راه غذا آن را به دست نمی‌آورد. در این مدت گاو از ذخایر بدنی خود به‌ویژه چربی‌ها و پروتئین‌ها برای تولید شیر استفاده می‌کند و لاغر می‌شود. از زمانی که مصرف غذا به اوج خود برسد و گاو در تعادل انرژی قرار گیرد مرحله نخست شیردهی پایان می‌یابد. برخی گاوها خیلی زود، مثلا در حدود هفته‌های چهارم تا ششم شیردهی، به تولید بالایی می‌رسند ولی زمان رسیدن آنان به اوج مصرف غذا ممکن است چندان جلو نیفتد. بدین سان، ممکن است شدت و مدت NEB در برخی از گاوها زیاد باشد. در مرحله نخست شیردهی، درصد چربی و پروتئین شیر نیز کاهش می‌یابد و زمانی که گاو به اوج تولید برسد به کمترین میزان خود می‌رسد.
نخستین تلقیح گاو پس از زایمان احتمالا در زمانی خواهد بود که گاو به اوج تولید خود رسیده، ولی NEB آن پایان نیافته است. در این شرایط احتمال آبستن شدن گاو کم می‌شود و به تلقیح‌های بیشتری نیاز خواهد بود. مرحله نخست شیردهی از نظر بروز بیماری‌های پیرامون زایمان (متابولیک، گوارشی و عفونی)، مرحله بسیار پر خطری است. بیمار شدن گاو، NEB را شدید یا مدت آن را طولانی می‌کند. در مدیریت گله‌های شیری باید تلاش بر این باشد که گاو در خلال هفته‌های نخست شیردهی تا جایی که امکان دارد غذای بیشتری مصرف کند، هر چه سریع‌تر به اوج مصرف غذا برسد و تا جایی که امکان دارد کمتر بیمار شود. کنترل وضعیت بدنی (شدت لاغری گاو) وسیله خوبی برای ارزیابی و کنترل مدیریت مرحله نخست شیردهی است.
2-مرحله میانی شیردهی
این مرحله با پایان مرحله نخست در هفته‌های دهم تا دوازدهم شروع می‌شود و تا حدود هفته بیست و چهارم (ماه‌های پنجم تا ششم) طول می‌کشد. در این مرحله به تدریج حجم شیر رو به کاهش و درصد چربی و پروتئین آن رو به افزایش می‌گذارد. سرعت افت تولید پس از رسیدن به اوج به‌طور مطلوب باید حدود 9 درصد در ماه باشد (6 درصد در گاو‌های شکم اول) که در گاو‌هایی که توان ژنتیکی بالا دارند می‌تواند کمتر باشد. مصرف غذا در این مرحله باید با نیاز غذایی تولید شیر مطابقت داشته باشد (توازن انرژی) یا کمی بیش از آن باشد (موازنه مثبت انرژی) . کاهش وزن گاو در این مرحله متوقف یا تا اندازه‌ای جبران می‌شود. تلقیح و آبستن شدن گاو معمولا در مرحله میانی شیردهی اتفاق می‌افتد. اگر گاوی تا حدود روز 125 شیردهی آبستن شود، فاصله زایش‌های آن حدود 405 روز (5/13 ماه) می‌شود.
3-مرحله پایانی شیردهی
این مرحله که طولانی‌ترین مرحله چرخه شیردهی است از هفته بیست و چهارم (ماه‌های پنجم تا ششم) تا شروع دوره خشکی (مرحله چهارم چرخه) طول می‌کشد. اگر گاو تا حدود روز 90 شیردهی آبستن شده باشد، این مرحله در هفته چهل و چهارم (پایان ماه دهم شیردهی) تمام می‌شود و در غیر این صورت طولانی‌تر می‌شود. در این مرحله، تولید کماکان رو به کاهش است و مصرف غذا نیز کم می‌شود؛ اما گاو می‌تواند بیش از نیاز خود غذا بخورد (موازنه مثبت انرژی) و کاهش وزن مرحله نخست را جبران کند. وضعیت بدنی مطلوب برای زایمان بعدی باید تا پایان همین مرحله ایجاد شود و پس از آن در مرحله خشکی کمابیش بماند. در مراحل میانی و پایانی شیردهی، گاو باید به گونه‌ای تغذیه شود که تولید آن در حد امکان بالا باقی بماند (سرعت افت زیاد نباشد) و کاهش وزن آن نیز بدون چاقی پیش از پایان شیردهی جبران شود.
4- مرحله خشکی
اگرچه گاو احتمالا توان تولید شیر تا زایمان بعدی را دارد، در دو ماه آخر آبستنی از ادامه تولید آن جلوگیری می‌شود. سپری کردن این دو ماه به‌صورت خشک از این نظر مهم است که گاو برای ورود به دوره شیردهی بعدی آماده شود، گوساله‌ای تندرست به دنیا آورد و کمتر به بیماری‌های پیرامون زایمان دچار گردد. اهمیت دوره خشکی، به‌ویژه سه هفته پایانی آن، برای پیشگیری از بیماری‌های پیرامون زایمان و دستیابی به عملکردی خوب در دوره شیردهی بعدی زیاد است. در طی دوره خشکی، وضعیت بدنی گاو که در پایان شیردهی به حد مطلوب رسیده بود، باید تقریبا در همان حد حفظ شود. بیش از 60 درصد رشد جنین در دو ماه آخر آبستنی است و گاو طی این مدت قدری افزایش وزن خواهد داشت، اما این افزایش وزن نباید به دلیل ذخیره چربی در بدن باشد.
دیدگاه شما
در نسخهٔ محلی، اطلاعات روی همین سیستم ذخیره می‌شود و برای شرکت ارسال نمی‌شود.
