جیره‌نویسی گاو شیری

جیره گاو شیری

گاوهای شیری به دلیل تولید شیر خوش‌طعم و با حجم زیاد، از جمله دام‌های پرورشی محبوب در سطح جهان هستند. فرآیند اصلاح نژاد، باعث شده است آن‌ها احتیاجات غذایی دقیق و حساسیت بالایی داشته باشند. از این رو برنامه تغذیه‌ای آن‌ها باید توسط یک متخصص تغذیه دام نوشته شود. در هنگام تنظیم جیره گاو شیری باید به نکاتی از جمله موارد زیر توجه کرد:

تأمین احتیاجات دام در مقطع تولیدی خاص،

ابعاد مختلف تغذیه‌ای مواد غذایی،

اثرات متقابل خوراک‌ها در شکمبه و بدن دام،

شرایط اقتصادی تولید

پیش از این در راهنمای اصول تغذیه دام مفاهیم ابتدایی در رابطه با تغذیه دام را مطرح نمودیم که پیشنهاد می‌شود پیش از شروع مطالعه این مقاله آن را به دقت مرور نمایید.

نرم‌افزارهای جیره‌نویسی گاو شیری

امروزه نرم‌افزارهای مختلفی برای جیره‌نویسی گاوهای شیری طراحی و ارائه شده‌اند. اساس کار این نرم‌افزارها داده‌های برآمده از کارهای تحقیقاتی است که مدل‌سازی شده‌اند. هر یک از این نرم‌افزارها شیوه کار مربوط به خود را دارند که می‌توان با شرکت در دوره‌های اختصاصی یا مطالعات بیشتر کار کردن با آن‌ها را آموخت. نرم‌افزارهای NRC،ARC، Spartan، AMTS، UFFDA، Amino Cow، FAO، CNCPS و … از جمله نرم‌افزارهایی هستند که می‌توان با آن‌ها جیره‌های گاو شیری را تنظیم نمود.

احتیاجات غذایی گاو شیری

احتیاجات غذایی گاو شیری میزان نیاز روزانه گاو به هر یک از مواد مغذی از قبیل آب، منابع انرژی، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. همچنین گاوهای شیری (و به‌طور کلی دام‌ها) احتیاجات فیزیکی خوراک را نیز دارند. چرا که شکل فیزیکی خوراک نقش مهمی در عملکرد گوارش، هضم و جذب و به‌طور کلی سلامت گاو شیری دارد. در واقع گاوهای شیری باید روزانه میزان مشخصی از خوراک خود را به شکل فیبری یا خشبی تأمین کنند؛ چرا که طبیعت آن‌ها نشخوارکننده است.

تولید شیر با کیفیت بالا از گاوهای شیری سالم با تغذیه و مدیریت گوساله شروع می‌شود. از طریق تغذیه و مدیریت صحیح، تلیسه شیری به یک گاو شیری با تولید بالا تبدیل می‌شود که می‌تواند پتانسیل ژنتیکی خود را تولید کند. با ارائه یک جیره خوراکی ثابت به گاوها بر اساس عملکرد آن‌ها همراه با آسایش و تولید شیر کافی، رشد و عملکرد کلی باید بهینه شود. بهینه‌سازی تولید شیر منجر به تبدیل کارآمدتر خوراک به شیر، در نتیجه افزایش استفاده از مواد مغذی، کاهش ضایعات و کمک به حفظ یک صنعت گاو شیری پایدار می‌شود. جهت اطلاع بیشتر در زمینه جیره‌نویسی گاو شیری پرتولید می‌توانید به مطلب زیر مراجعه نمایید.

آنالیز خوراک دام

آنالیز خوراک‌های دام به‌طور تقریبی در جداول و منابع علمی وجود دارد. اما با توجه به اینکه بسته به شرایط کشت، نوع واریته، روش‌های عمل‌آوری و… امکان تغییر در آنالیز خوراک‌ها وجود دارد، لازم است قبل از خرید، آنالیز مواردی نظیر رطوبت، پروتئین، انرژی، خاکستر، کلسیم و…، علاوه بر موارد بهداشتی از تأمین‌کننده گرفته شود. در غیر این صورت بهتر است قبل از گنجاندن اقلام در جیره آنالیز مواد مغذی انجام شود.

ماده خشک خوراک یا Dry Matter

اگرچه آب سهم زیادی در عملکرد مناسب بدن هر موجود زنده‌ای دارد، اما در جیره‌نویسی، خوراک‌ها باید بدون احتساب رطوبت در فرمول قرار بگیرند. چرا که آنالیز ترکیبات بر اساس ماده خشک خوراک اندازه‌گیری می‌شود.

مصرف خوراک ماده خشک در گاو شیری یا Dry Matter Intake

مصرف خوراک در گاو شیری، همان‌طور که گفته شد، به‌صورت ماده خشک بیان می‌شود. مصرف ماده خشک در گاو شیری تابع مسائل متعددی از قبیل وزن بدن، سن، مقطع شیردهی، جیره خوراک مصرفی، شرایط محیطی، سلامت عمومی بدن و… است. ممکن است یک گاو شیری در اوایل زایمان نتواند ماده خشک زیادی را مصرف نماید. در حالی که تولید شیر آن به‌طور فزاینده‌ای شروع شده است. در این میان جیره‌نویس باید بتواند خوراک را طوری تنظیم کند که دام بتواند احتیاجات مورد نیاز خود را تأمین کند. اما در اواسط شیردهی مصرف ماده خشک گاو به حداکثر خود می‌رسد و پس از آن با افت تولید در اواخر شیردهی، مصرف خوراک نیز کاهش می‌یابد.

نسبت علوفه به کنسانتره در گاو شیری

نسبت علوفه به کنسانتره در تغذیه گاو شیری یکی از اولین مفاهیم تنظیم جیره‌ها می‌باشد. کنسانتره به معنای مخلوطی از غلات و کنجاله‌های پروتئینی به علاوه مکمل‌ها و افزودنی‌های خوراک است و علوفه به معنی مواد خشبی و با اندازه فیزیکی بزرگ است. معمولا این مقدار به میزان تولید گاو، مصرف خوراک دام، مرحله شیردهی و کیفیت علوفه‌های در دسترس بستگی دارد. به‌عنوان مثال جیره گاوهای پرتولید و اوایل زایمان به ترتیب به علت احتیاجات غذایی بالا و مصرف خوراک پایین، کنسانتره سهم بالا‌تری (حتی تا حدود 70 درصد کل ماده خشک مصرفی) را به خود اختصاص می‌دهد. اما اگر تولید شیر پایین باشد یا گاو در مرحله خشکی قرار داشته باشد، ممکن است سهم علوفه بیشتر باشد.

تأمین فیبر کافی برای دام‌های نشخوارکننده جهت سلامت دستگاه گوارش ضروری است. برای آشنایی کامل با مفاهیم این موضوع می‌توانید به مقاله نقش فیبر در تغذیه دام مراجعه نمایید.

توجه به شکمبه در جیره‌نویسی گاو شیری

گاو شیری یک حیوان نشخوارکننده است. این مسئله تنها به خاطر مصرف علوفه نیست، بلکه این دام توانایی خارق العاده‌ای در بازتولید مواد مغذی مورد احتیاج از مواد بی کیفیت از نظر تغذیه‌ای دارد. محیط شکمبه در واقع یک کارخانه میکروبی است که مواد وارد شده را تجزیه کرده و به ترکیبات به مراتب با کیفیت‌تر تبدیل می‌کند. بخش بیشتر مواد غذایی مختلف (کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها) در شکمبه تجزیه شده و میکروارگانیسم‌ها جهت رشد خود از آن‌ها استفاده می‌کنند. لاشه میکروارگانیسم‌ها به‌عنوان ماده مغذی در روده جذب شده و بخشی از احتیاجات پروتئینی بدن دام را تأمین می‌کنند. کربوهیدرات‌ها نیز پس از تخمیر تبدیل به اسید‌های چرب فرار نظیر استیک، پروپیونیک و بوتیریک شده که عمدتا از دیواره شکمبه جذب خون شده و نیازهای انرژی حیوان را تأمین می‌کنند.

باید توجه داشت که راندمان بهینه در تولید پروتئین میکروبی، تخمیر و سلامت شکمبه دام مستلزم توجه به قابلیت هضم بخش‌های پروتئینی و کربوهیدراتی در شکمبه است. منبع انرژی باکتری‌های شکمبه کربوهیدرات‌ها و اسکلت کربنی پروتئین‌ها است. چربی‌ها به‌عنوان منبع انرژی توسط باکتری‌های شکمبه مورد استفاده قرار نمی‌گیرند؛ هرچند ممکن است بخشی از آن‌ها برای ساخت غشای سلولی باکتری‌ها مورد استفاده قرار گیرند.

برخی از ویتامین‌ها نظیر ویتامین K و ویتامین b12 نیز در شکمبه گاو توسط میکرو ارگانیسم‌ها تولید می‌شوند.

پروتئین قابل هضم و پروتئین عبوری در شکمبه

RUP و RDP که به ترتیب پروتئین عبوری و پروتئین قابل هضم در شکمبه هستند، در واقع ویژگی یک ماده خوراکی نیستند، بلکه شاخص اندازه‌گیری شده تقریبی بوده و تابع شرایط جیره، میزان مصرف خوراک دام، نوع دام، شرایط فرآوری و… می‌باشند. پروتئین عبوری بخشی از پروتئین است که در شکمبه تجزیه نشده و به روده می‌رسد. پروتئین قابل هضم بخشی از پروتئین است که توسط میکروب‌های شکمبه تخمیر و تبدیل به پپتیدها، آمینواسیدها، اسکلت کربنی و آمونیاک می‌شود.

نتیجه‌گیری

جیره‌نویسی گاو شیری، علمی پیچیده و تخصصی است که با هدف تأمین نیازهای غذایی و حفظ سلامت دام‌ها توسط کارشناسان تغذیه دام انجام می‌شود. استفاده از نرم‌افزارهای جیره‌نویسی و رعایت اصول تغذیه‌ای، مانند نسبت علوفه به کنسانتره و اهمیت شکمبه، برای بهینه‌سازی تولید شیر و حفظ سلامت گاوهای شیری ضروری است. با بهره‌گیری از این دانش، می‌توان نیازهای تغذیه‌ای روزانه دام‌ها، شامل پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی و فیبر، را به بهترین نحو تأمین کرد و به دستیابی به حداکثر بازده در تولید شیر کمک نمود.