مصرف جو دوسر در خوراک دام در ایران
جو دوسر (Avena sativa) یکی از غلات مغذی و باارزش است که به‌دلیل دارا بودن ترکیبات خاص از جمله پروتئین باکیفیت، فیبر محلول، چربی نسبتاً بالا و بتا-گلوکان‌ها، جایگاه ویژه‌ای در تغذیه دام و انسان دارد. هرچند سطح زیر کشت این گیاه در ایران نسبت به گندم و جو معمولی محدود‌تر است، اما در سال‌های اخیر به‌دلیل شرایط اقلیمی مناسب مناطق سرد و مرطوب (نظیر استان‌های گلستان، اردبیل، آذربایجان غربی و چهارمحال‌وبختیاری) و نیز توجه به تولید خوراک‌های دامی با کیفیت بالا، کشت و مصرف آن رو به افزایش است.
از نظر ترکیب شیمیایی، دانه جو دوسر حاوی حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد پروتئین خام، ۵ تا ۷ درصد چربی، ۶۵ تا ۷۰ درصد کربوهیدرات قابل هضم و ۱۰ تا ۱۲ درصد فیبر خام است. میزان چربی این غله نسبت به سایر غلات بالا‌تر است و بخش عمده آن را اسید‌های چرب غیراشباع تشکیل می‌دهد. به علاوه، وجود بتا-گلوکان‌ها موجب کاهش سرعت تخمیر نشاسته در دستگاه گوارش دام و بهبود سلامت متابولیکی می‌گردد.
در تغذیه دام‌های نشخوارکننده (به‌ویژه گاو و گوسفند)، جو دوسر معمولاً به‌صورت دانه خردشده، پرک‌شده یا سیلاژ جو دوسر سبز مورد استفاده قرار می‌گیرد. سیلاژ حاصل از گیاه کامل جو دوسر دارای پروتئین خام بالا (۱۲ تا ۱۴ درصد) و قابلیت تخمیر مطلوب است و می‌تواند بخشی از جیره علوفه‌ای را در فصول کم‌بارش جایگزین کند. در جیره گاوهای شیری، استفاده از دانه یا سیلاژ جو دوسر موجب افزایش قابلیت هضم ماده خشک، بهبود چربی شیر و کاهش خطر اسیدوز شکمبه‌ای گزارش شده است.
در دام‌های پرواری، به‌ویژه گوسفند و بز، دانه جو دوسر به‌دلیل هضم تدریجی نشاسته، منبعی ایمن‌تر نسبت به گندم و ذرت محسوب می‌شود. همچنین، جو دوسر باعث افزایش اشتها و مصرف خوراک در نشخوارکنندگان می‌گردد. با این حال، به علت محتوای فیبر بالا و پوشش دانه (هال)، انرژی قابل متابولیسم آن نسبت به ذرت و گندم پایین‌تر است، بنابراین توصیه می‌شود تنها بخشی از غلات جیره (حداکثر تا ۳۰٪) با جو دوسر جایگزین شود.
در ایران، تولید جو دوسر هنوز در مقیاس صنعتی محدود است و بیشتر به‌عنوان محصول کمکی یا مکمل تغذیه‌ای در خوراک گاوهای شیری پرتولید یا گوسفندان پرواری استفاده می‌شود. توسعه کشت این گیاه می‌تواند از منظر پایداری تغذیه دام، تنوع منابع علوفه‌ای و سازگاری با شرایط اقلیمی سرد و نیمه‌خشک کشور، اهمیت قابل‌توجهی داشته باشد. حمایت از تحقیقات اصلاح نژاد و فناوری فرآوری (مانند پوسته‌گیری و پلت‌سازی)، می‌تواند نقش جو دوسر را در صنعت خوراک دام ایران بیش از پیش تقویت نماید.
منابع پیشنهادی
- موسوی، ع. و همکاران. (۱۳۹۹). ارزیابی ارزش غذایی دانه و سیلاژ جو دوسر در تغذیه گاو شیری. پژوهش‌های علوم دامی ایران، ۱۸(۲)، ۱۱۲–۱۲۳.
- خادمی، م. و همکاران. (۱۴۰۱). تأثیر جایگزینی جزئی جو دوسر بر عملکرد و ترکیب شیر گاوهای هلشتاین. مجله علوم کشاورزی ایران، ۵۳(۱)، ۸۵–۹۶.
- NRC (National Research Council). (2001). Nutrient Requirements of Dairy Cattle. National Academy Press, Washington, D.C.
- Peterson, D.M. (2001). Oat antioxidants. Journal of Cereal Science, 33(2), 115–129.
دیدگاه شما
در نسخهٔ محلی، اطلاعات روی همین سیستم ذخیره می‌شود و برای شرکت ارسال نمی‌شود.
